Bevers op de Zuid-Hollandse eilanden

Het aantal bevers neemt toe in Nederland en ook op de Zuid-Hollandse eilanden, het werkgebied van waterschap Hollandse Delta. Het is goed nieuws voor deze beschermde diersoort en ook voor de biodiversiteit die ze met zich meebrengen. Maar op sommige locaties kan de bever door zijn graverijen en aanleg van dammen, holen of burchten een gevaar zijn voor de openbare veiligheid vanwege de schade die ze veroorzaken. Als waterschap zijn we dan ook extra alert en is het een uitdaging om veilig met de bever samen te leven. 

Wat kunnen bevers veroorzaken?

De bever is een echte bouwer. Hoe indrukwekkend ook, met zijn gangenstelsels en dammen kan een bever in een korte tijd behoorlijke schade toebrengen aan keringen, wegen en watergangen. Als de bever ergens zit waar hij geen risico oplevert voor onze dijken, wegen of ons watersysteem, dan laten we de bever met rust. Maar als de veiligheid van de dijken in gevaar komt, is ingrijpen soms nodig. Want de dijken beschermen de inwoners van ons gebied tegen hoog water. Door de holen die ze maken, verzwakken deze dijken. Dat levert niet alleen hoge herstelkosten op, maar kan ook de veiligheid van de weg, dijk of sloot in gevaar brengen. 

Hoe gaan we om met de bever?

Naar schatting leven er zo’n 3000 bevers in ons gebied. Omdat het een beschermde diersoort is hebben we als waterschap geen invloed op de populatie en zal deze alleen maar toenemen.
Als waterschap hebben we elke dag te maken met de bever. We weten waar de bevers zich bevinden. We zoeken in iedere unieke situatie naar oplossingen om de bever te behouden en onze dijken te behoeden. We weten waar de aanwezigheid van bevers niet tot problemen kan leiden en waar we extra alert moeten zijn of zelfs moeten ingrijpen. Voordat we mogen ingrijpen, moeten we daarvoor eerst toestemming krijgen van de provincie via het beverprotocol.

Wij houden ons aan het beverprotocol

Het beverprotocol is een gedragscode die duidelijke handvatten bevat voor de omgang met bevers. In onze werkwijze houden wij ons daaraan. Zo vragen we aan de FaunaBeheereenheid van de provincie toestemming om in actie te komen bij beverschade. De provincie Zuid-Holland is het bevoegd gezag en moet toestemming geven om een beschermde diersoort, zoals de bever, te verstoren of in het uiterste geval te doden. 

Faunabeheerplan bever 2023-2029

Problemen vóór zijn

Het waterschap zoekt continu naar mogelijkheden om problemen vóór te zijn. Als we holen vinden dan graven we deze uit en worden er preventieve maatregelen getroffen zoals het aanbrengen van gaas of stortsteen. 
Zo is er eerder in de voet van de dijk langs de Benedenrijweg in Ridderkerk over een lengte van zo’n 100 meter 2,5 meter diep en 2 meter breed gaas in de grond gedrukt met een door de aannemer speciaal ontwikkelde machine. Het gaas voorkomt dat bevers, muskus- en beverratten onder de dijk gaan graven en met hun gangenstelsels de dijk verzwakken. Zo kan de bever ongemoeid gelaten worden, terwijl de wegen, dijken en sloten veilig blijven.

Bekijk de proef met beverwerend gaas

Het aantal bevers neemt toe in Nederland en ook op de Zuid-Hollandse eilanden, het werkgebied van waterschap Hollandse Delta. Het is goed nieuws voor deze beschermde diersoort en ook voor de biodiversiteit die ze met zich meebrengen. Maar op sommige locaties kan de bever door zijn graverijen en aanleg van dammen, holen of burchten een gevaar zijn voor de openbare veiligheid vanwege de schade die ze veroorzaken. Als waterschap zijn we dan ook extra alert en is het een uitdaging om veilig met de bever samen te leven.

Toch levert de bever ons als waterschap wel wat uitdagingen op. Met zijn gangenstelsels en dammen kan een bever in korte tijd behoorlijk veel schade aanbrengen aan dijken, watergangen of wegen. Dat kost niet alleen veel geld, maar het kan ook de veiligheid van wegen, dijken en watergangen in gevaar brengen.

Daarom zijn we gestart met een proef met het aanbrengen van beverwerend gaas in onze dijken. Het gaas voorkomt dat bevers onder de dijk gaan graven en de dijk verzwakken. De proef start in Ridderkerk. Hier wordt in een dijk, over de lengte van zo'n honderd meter, breed gaas in de grond gedrukt met een speciaal ontwikkelde machine. Zo houden we de dijk veilig en kan de bever genieten van zijn rust.

Bevers opsporen met DNA uit watermonsters

We willen weten waar bevers leven. We kunnen niet altijd alle beversporen vanaf het land en water zien. Zeker niet in de zomerperiode, als alles begroeid is. Daarom zetten we een nieuwe manier in om bevers op te sporen: DNA halen uit watermonsters. In elk levend wezen zit DNA. Het is een soort unieke code met allemaal informatie over het levend wezen. Dit is ook op te sporen in het water. Dat noem je 'Environmental DNA' (E-DNA), waarmee je kunt onderzoeken of er onder andere bevers in het water zitten.
 

Bekijk het nieuwsitem van RTV Dordrecht

De waterschappen zijn bezig met een nieuwe manier van onderzoek naar de beverpopulatie in de streek. Ze nemen watermonsters waar zogenaamd eDNA in zit.

Jan van der Baan (beverbeheer waterschap Hollandse Delta): Er wordt heel veel gemonitord door de muskatbestrijding. We hebben nu een nieuwe methode om via eDNA watermonsters te nemen en daarmee te
kijken waar bevers voorkomen. Om de 25 meter neemt hij een sample, dus dan neemt hij een monster. Hij zal zometeen het eerste monster gaan nemen, want het gaat één keer per 25 meter.

Hoe weten ze dan uiteindelijk waar ze precies zitten?

Uiteindelijk als er echt eDNA wordt aangetroffen zouden we dit opnieuw moeten varen zeg maar. En dan in kleinere potjes om uit te zoeken waar ze echt zitten, dus we kunnen nu aantonen van er zit iets of niet. Als we wat tegenkomen, dan moeten we het uiteindelijk nog verder filteren.

Er is een heuse opmars van bevers bezig. In de twee waterschappen waar de streek in valt komen naar schatting op dit moment zo'n 3000 van de dambouwende knaagdieren voor. En het worden er steeds meer.

Dat is een probleem, want een bever is een graver en die kan 8 tot 10 meter per nacht in een kade graven. Als je hier deze dijk neemt, dan kan hij hier op twee nachten doorheen zijn. Dus we willen ook weten waar die bevers
zitten.

Ze zoeken de bevers dus via zogenaamd eDNA. Wat is dat nou eigenlijk en wat doen ze er precies mee?

Elk organisme laat DNA achter in het water. Dat is environmental DNA; eDNA. En dat kunnen we dan onderzoeken of dat dus in het betreffende water zit ehzoals hierachter. Ja, we hebben een pot waar dan het water in zit. Dat wordt genomen door de monsternemers en die kunnen dan op het lab daar DNA van concentreren en daar zien we uiteindelijk of er dus bever-DNA in het water gezeten heeft. We kunnen kijken naar hoeveel DNA er in het water zit, dus hoeveel DNA-moleculen specifiek van de bever afkomstig er tegenkomen. Dat kunnen we dan relateren aan een bekende hoeveelheid, waardoor we weten of er veel of weinig bever-DNA in het water zit.

We zien de populatie gigantisch toenemen. Op dit moment zien we steeds meer jongere bevers deze zomer ook overal knaagschade aanbrengen, dus van het najaar gaan we ze echt zien denk ik.

En wat nou als er daadwerkelijk bevers worden aangetroffen?

Dan een ontheffing aanvragen om ze eventueel te verjagen of te verstoren. Of we gaan preventieve maatregelen toepassen om die bever te weren in onze keringen.

Beverholen zoeken met sonarboot

Soms leven bevers op plekken waar we ze niet goed kunnen zien wat ze aan het doen zijn. En dan met name wat ze onder water aan het doen zijn. Dan varen wij met een sonarboot langs de kade om beverholen die onder water zitten beter in beeld te krijgen. Zo houden we de situatie scherp en kunnen we eventueel maatregelen nemen om de openbare veiligheid te waarborgen. 

Sonar is een techniek die gebruik maakt van geluidsgolven. Met een boot varen we langs de oever. Aan de zijkant van de boot, onder water, hangt een sonar-antenne die een signaal uitzendt. Dit signaal wordt weerkaatst door de oever, waarna het weer door de sonar-antenne wordt opgepikt. Op plekken waar een beverhol in de oever zit, duurt het langer voordat dit signaal terugkomt. Dit wordt weergegeven op een kaart. Het voordeel van deze sonarmethode is dat je direct de onderwatersituatie in beeld hebt. Daarmee krijgen we een nog beter beeld waar er bevers leven en waar ze holen graven. 

Voorbeelden van schade door gegraaf van bevers 

Regelmatig is er schade die door bevers wordt veroorzaakt. Dit varieert van klein tot groot. Alleen schades aan de eigendommen van het waterschap komen voor rekening van het waterschap. In 2023 is er 200.000 euro geïnvesteerd om schades te herstellen en of maatregelen te treffen die door de bevers zijn aangericht.

Hier in dit natuurgebied bij Middelharnis woont een grote beverfamilie met twee burchten. Het is een ideale plek voor het waterdier dat zich in rap tempo voortplant. Hier heeft hij water en voeding, dus hij kan hier het hele jaar vrolijk leven. We zijn op beverpatrouille om de schade te bekijken die het beest aanricht. Want ook al is het een prachtig dier, het is ook een veelvraat die dol is op wilgentakken, populierenbast, waterplanten en fluitenkruid. De wilgen die hij vorig jaar afgevreten heeft in de winter, dat zijn nu allemaal weer jonge wilgentwijgen, waar hij zich volgend jaar weer aan gaat voeden. Hier kun je dus zien dat de bever aan het knagen is. In een half uurtje heeft hij het door, dat gaat heel hard.

De bever is een joekel van een beest en dat verklaart de grote honger. Een bever is ongeveer anderhalve meter lang met de staart erbij, en die weegt ongeveer tussen de 30 en 35 kilo. En er zijn er bij zelfs van 45 kilo. Maar hij plant zich ook snel voort en bouwt enorme burchten voor zijn familie. Deze familie bestaat, denken wij, minimaal uit 25 tot 30 bevers, in dit gebied. En dat betekent dat op 50 meter afstand een tweede burcht is ontstaan, twee jaar geleden. En daar wordt ook jongen op geboren, dus zie je ze ook in Hellevoetsluis, Spijkenisse, Dordrecht. Je ziet ze overal in de dorpen en steden voorkomen, op dit moment. Alleen al op de Zuid-Hollandse Eilanden leven er nu zo'n 2000 bevers. En als deze groei doorzet, hebben we er in 2030 vier keer zoveel. En die vreten zich allemaal een weg door waterkeringen en dijken, waardoor bomen omvallen en wegen en dijken verzakken.

We hebben bij waterschap Hollandse Delta vorig jaar ruim twee ton schade gehad die we gerepareerd hebben en dat bedrag loopt alleen maar meer op. En daar zijn we als waterschappen allemaal bezorgd over aan het worden. Hoe lang gaan we hiermee door voordat we een goed beheersplan voor bevers krijgen? Afschieten of afvangen mag niet. Daarom probeert het waterschap van alles om de schade te beperken, door ze te verplaatsen en gaas en damwanden aan te brengen. De eerste resultaten zijn hoopvol. Die bever, die hoort in ons gebied. Dat staat buiten kijf. Maar de aantallen, daarop moeten we beheren.

Beverschade aan de Molendijk in Numansdorp

In 2022 is er een beverburcht aangetroffen in de Molendijk in Numansdorp. De schuine helling van de dijk was behoorlijk verzakt. We hebben de schade aan de dijk hersteld en er is beverwerendgaas geplaatst. De bevers van de betreffende beverburcht bouwen op een andere plek in het gebied verder. Ook daar houdt het waterschap hen in de gaten. De provincie Zuid-Holland gaf toestemming voor het verwijderen van de burcht en de herstelwerkzaamheden. De weg op de dijk was niet beschadigd.

Tractor met aanhanger rijdt in beverburcht

In Herkingen is een landbouwer met volle lading in een beverburcht terecht gekomen. Er was sprake van materiële schade. Als de bever zijn verblijfplaats onder een weg of watergang heeft, dan is dat gevaarlijk voor alle weggebruikers. 

Grasmaaier zakt weg in bevergang

Bij watersportvereniging De Put bij Nieuwendijk zakte een grasmaaier in een gang die door bevers was gegraven. Er moest een kraan aan te pas komen om de maaier er weer uit te krijgen. Ook hier gelukkig alleen materiële schade.

Beverschade in boezemkade

Tijdens een eerdere inspectie is er beverschade ontdekt aan de primaire kering nabij Hoogvliet. Door het hoge water zijn de bevers vanuit de sloot aan de binnenzijde van de primaire kering gaan graven. Dit kan de dijk verzwakken waardoor actie is ondernomen. Om tot actie over te mogen gaan hebben we dit gemeld bij de FaunaBeheereenheid Zuid-Holland. Na akkoord hebben we de holen in de kering uitgegraven en gedicht. Bij het uitgraven zorgen we ervoor dat er geen bevers worden opgesloten in de kering. Om een nog beter en completer beeld te krijgen van de beverschade op deze locatie, is de nabijgelegen boezem van de Poortugaalse haven later drooggelegd. En wat bleek: de schade was groot. Er is veel grond verzet door de bevers met het gevaar dat de holen instorten. De holen zijn dichtgemaakt met klei en er is gaas aangebracht zodat ze niet opnieuw kunnen graven op deze plek. Zo kan de bever verder leven, terwijl de dijk en boezem veilig blijft.

Lees meer over FaunaBeheereenheid Zuid-Holland

De Poortugaalse Haven is drooggelegd om de beverholen goed te kunnen zien.

Ondermijning van de weg bij Middelharnis

De bevers werden al geruime tijd gemonitord in dit gebied. Het natuurgebied naast de weg was namelijk een uitstekend biotoop voor de bevers. Tijdens een weginspectie werd er een gat naast de weg ontdekt, dit bleek van een bever te zijn en was voor ons aanleiding om verder te gaan kijken naar de schade. Na aanvraag van toestemming is alles opgegraven en bleek de bever een forse schade onder de weg te hebben gemaakt. De weg werd daarmee instabiel en onveilig. Alle bever holen en de burcht zijn ontmanteld onder toeziend oog van de Provincie. Preventief is er een kunststof damwand in de sloot gedrukt zodat de bevers niet opnieuw onder de weg konden graven. Verder zijn er in het aanliggende natuurgebied 4 kunstburchten aangebracht zodat de bever daarin kan nestelen. Deze zijn inmiddels bewoond door de bever. Dit is een mooi voorbeeld hoe wij samen met de bevers leven.

Reportage RTV Rijnmond plaatsing beverwerend gaas

Jan van der Baan (beverexpert WSHD): We zijn hier in Hoogvliet aan een primaire kering bezig. We hebben hier een leefgebied van bevers waar een hele grote beverburcht zit. Een bever leeft twee jaar bij de ouders in de burcht en daarna moeten zij een nieuw plekje zoeken. En die bevers vonden een plekje midden in de dijk. Jonge bevers hebben dus een nieuwe locatie gevonden in onze kering en die was gewoon niet wenselijk. Er zijn twee gaten in onze primaire kering gevallen, wat onze waterveiligheid niet meer garandeerde. Die hebben we op dat moment gelijk gerepareerd.

Alleen zijn er nu weer jonge bevers geboren, dus er komen weer nieuwe bevers en die willen ook weer de kering in. Tijd voor actie dus, zodat de bevers hier niet meer kunnen graven. Toen zijn we gaan kijken wat voor preventieve maatregelen kunnen we hier toepassen? Dus we hebben beverwerend gaas op drie meter diepte in de grond geplaatst. En dan kunnen de bevers dit najaar onze kering niet meer ingraven en kunnen we onze kering veilig houden. Het zijn twee platen die de grond in gedrukt worden. Het is een soort eendenbek en als die naar beneden gaat is de bek van onder dicht. Dan drukt die het gaas klem. Daarna drukt hij hij drie meter naar beneden en dan trekt hij hem naar boven toe en dan rolt het gaas mee af. En bovenin slijpen ze dan af en dan kunnen ze de volgende weer drukken.

Bevers zijn beschermd bij wet. We mogen ze alleen verstoren en preventieve maatregelen treffen. Dus we kunnen voorlopig ook niet anders als dit doen. Ze zitten nu aan de overzijde en ze kunnen niet meer hier terecht. Ze zullen een nieuw plekje moeten zoeken.

Reportage Archipel Goeree-Overflakkee 

Waterschap Hollandse Delta is onlangs begonnen met het aanbrengen van bevergaas in een boezemkering langs de Oudelandsedijk in Oude Tonge. Het gaas wordt op 3 meter diep verticaal in de bodem aangebracht om te voorkomen dat bevers zich in de kade ingraven. De werkzaamheden worden uitgevoerd in opdracht van de afdeling waterveiligheid met als doel de kade te beschermen tegen graafschade. We hebben geconstateerd uit de watermonsters met het IDNA dat er hoge activiteit van bevers in onze boezemwateren was. We hebben hier een smalle kade en de bever graaft ongeveer 8 tot 10 meter op een nacht. En bevers graven onder water, dus die zijn ook niet zichtbaar. Dus nu brengen we hier over 350 meter gaas in de kering, 3 meter diep gedrukt. Dat brengen we met deze machine aan. En zo houden we bevers tegen die nu vanuit het boezemwater de kering in kunnen graven. Dan is die in ieder geval veilig.

De snelgroeiende beverpopulatie in Nederland veroorzaakt steeds vaker schade aan dijken en boezemkeringen.

We hebben in de Hollandse Delta ongeveer 2500 tot 3000 bevers. En we zijn in januari, februari gestart met gaasdrukken. We hebben onze boezemkeringen verder geïnspecteerd afgelopen zomer. En daar is ongeveer nog 4 kilometer boezemkering bijgekomen waar we gevaar lopen. Want we willen toch de waterveiligheid garanderen voor onze bevolking.

Om het gaas efficiënt te kunnen plaatsen heeft de aannemer een speciale techniek ontwikkeld. Er zijn eigenlijk twee platen staal die naar beneden gedrukt worden. Daar zit een rol gaas tussen. Dat gaas wordt 3 meter diep naar beneden gedrukt. Die platen gaan dan openstaan van onderen en dan trekt hij de machine terug naar boven en kunnen we het gaas weer afsnijden. Het wordt allemaal gecontroleerd op GPS, dus we kunnen precies zien waar dat gaas geplaatst wordt. Het gaas wat we toebrengen is speciaal roestvrij staal gaas. Waarom roestvrij staal? Als we gegalvaniseerd gaas in de grond brengen loopt dat meer uit. Dus dat is slechter voor het milieu en dat breekt ook eerder af. Dit gaas is speciaal gemaakt voor een maaswijdte van 3 tot 4 centimeter. En dat is ook door de zoogdiervereniging goedgekeurd dat de andere dieren hierin niet verstrikt kunnen raken. Dit gaas weert ook gelijk de muskusrat, dus we hebben twee vliegen in één klap.

Wat kan jij doen als je graverij van een bever ontdekt bij een dijk?

Meld het bij waterschap Hollandse Delta. Daar zijn wij heel erg mee geholpen om zo een goed beeld te krijgen van de populatie. Ga dan snel naar Fixi of bel naar 088 974 3000

Maak een melding via Fixi