‘Het is elke keer een complexe puzzel die we zorgvuldig leggen’
Vraag aan inwoners één woord waar ze aan denken als het gaat om het waterschap en de kans is groot dat ze ‘dijken’ noemen. Veilige en stevige dijken zijn van oudsher de verantwoordelijkheid van het waterschap. Iemand die zich bij het waterschap elke dag inzet voor veilige dijken, is Esmee Wichard. Als omgevingsmanager zorgt zij ervoor dat alle belangen bij het versterken van een dijk zorgvuldig worden afgewogen. Het zijn grote projecten, die tussen de 6 en 10 jaar duren.
Op de Zuid-Hollandse eilanden zorgt waterschap Hollandse Delta voor zo’n 800 kilometer aan waterkeringen. Daarvan bestaat 364 kilometer uit zogeheten primaire keringen. Deze beschermen het gebied tegen hoog water van de grote rivieren en binnenmeren. Als waterschap houden we deze dijken nauwlettend in de gaten. Dat doen we boven én onder water.
Lange termijn
“Op dit moment liggen de dijken er ‘steady’ bij,” weet Esmee. “Waar wij in ons dagelijks werk vooral mee bezig zijn, is de lange termijn.”
Esmee Wichard
Op dit moment wordt in Nederland door alle waterschappen (die primaire keringen hebben) gewerkt aan de situatie zoals hij in 2050 moet zijn. Daarvoor is er het landelijke Hoogwater Beschermingsprogramma (HWBP). Alle waterschappen en Rijkswaterstaat zijn onderdeel van het programma. Als waterschap beoordelen we onze eigen dijken, het HWBP bepaalt landelijk welke dijken wanneer worden aangepakt.
Boven en onder water
Voor waterschap Hollandse Delta zijn er binnen het HWBP twee grote projecten waar in 2025 aan werd gewerkt: ‘Dijkversterking 20-3’ en een project met een nog geheimzinniger naam: ZV3T. “De techneuten onder de dijkwerkers houden nogal van cijfers,” lacht Esmee. “Dijkversterking 20-3 staat voor dijktraject 20-3 En ZV3T staat voor Zettingsvloeiing Verlengde 3e Toetsronde.”
Dijkversterking Voorne-Putten
“Het dijktraject 20-3 loopt van Heenvliet, via Spijkenisse, naar Zuidland. Dus langs het Hartelkanaal, Oude Maas en Spui. Vorig jaar hebben we de verkenningsfase afgerond. Dat betekent dat we op drie locaties van dat traject hebben bepaald hoe de dijk het best kan worden versterkt. Dan kun je denken aan het aanbrengen van grond aan de buitenzijde of binnenzijde van de dijk of het verbeteren van de kleibekleding van de dijk. Nu gaan we over op de uitwerking van het plan.”
Zorgen voor goede afweging van belangen
“Als omgevingsmanager maak ik deel uit van een projectteam. Elk dijkversterkingsproject kent drie fases: verkenning, planuitwerking en realisatie. De complexiteit van het project, bepaalt hoe lang het duurt. Als ergens aan een dijk wordt gewerkt, zijn er namelijk veel belanghebbenden. Zoals gemeenten en andere overheden, bewoners, ondernemers, omgevingsdiensten. We moeten soms grond aankopen omdat er anders geen ruimte is.”
“Ik zorg ervoor dat de belangen van alle betrokken partijen worden afgewogen bij het maken van de keuze hoe een dijk wordt versterkt. Als er bebouwing is, willen we maatwerk toepassen. Bij elk project moeten we ook de effecten op het milieu in kaart brengen. Wat ik het mooie vind van mijn werk, is dat we zorgvuldig kunnen onderbouwen aan de stakeholders dat de beste optie is gekozen. Niet alleen wat technisch de beste keuze is, maar ook het best voor de omgeving en het milieu. Het is elke keer een complexe puzzel, die we zorgvuldig leggen.”
ZV3T: Puzzelen onder water
Wat ook een vorm van puzzelen is, is de manier waarop we momenteel op een aantal plaatsen dijken versterken op een speciale manier. Namelijk: onder water! Esmee legt uit: “Op vijf locaties worden de waterkeringen onder water versterkt. Het gaat om vijf locaties van ongeveer een kilometer lang. Onder water kan op sommige plaatsen zand ‘wegvloeien’. Om dat te voorkomen, leggen we er stenen tegenaan. Met een kraan die op een ponton staat, worden stenen neergelegd. Elke dag komt er een binnenvaartschip met stenen uit Duitsland en België aan. In totaal gaat het om maar liefst 1 miljoen ton stortsteen. Die worden niet van grote hoogte gestort, maar vlak boven de bodem losgelaten. Met GPS kan de machinist precies bepalen waar de stenen moeten worden neergelegd.”
De onderwaterversterking in het Haringvliet is vorig jaar afgerond. “En nu gaan we verder in de Grevelingen. Wat daar ook bijzonder aan is, is dat het een plek is waar veel kreeften leven. In overleg met kreeftenvissers en duikverenigingen hebben we ecologische maatregelen genomen. We hebben kreeften gevangen en verplaatst. Als de stenen zijn geplaatst, zetten we de kreeften terug. Samen met zogeheten oesterbonken, waar oesters aan groeien.”
Wanneer moet een dijk worden versterkt?
“Elke dijk heeft een norm. Dat hangt van heel veel zaken af. Bijvoorbeeld van hoe het land achter de dijk eruit ziet. Wat is het gevolg als er iets gebeurt? Het maakt nogal uit of er een weiland achter een dijk ligt, of bijvoorbeeld een kerncentrale. Die waarde wordt door ministerie van Infrastructuur en Waterstaat bepaald. Daarnaast wordt de kans berekend dat er een overstroming plaats vindt. Samenstelling van de dijk, de kleilaag, de grasbekleding: het bepaalt allemaal de stabiliteit van een dijk. Het verschil tussen de norm en de overstromingskans geeft aan of een dijk versterkt moet worden.”