Natuurlijke duingroei Springertduinen
Bij bescherming tegen hoogwater denken we meestal aan dijken. Maar ook de duinen zorgen ervoor dat we droge voeten houden. Ze beschermen ons tegen water uit de zee. Net als de dijken, moeten ook de duinen in goede conditie blijven en voldoende hoog en sterk zijn. Op de kop van Goeree laten we de wind ons daarbij een handje helpen.
Anders omgaan met duinen
Ook als de zeespiegel stijgt, willen we droge voeten houden. Daarom moeten de duinen de komende decennia groeien. Traditioneel deden we dit door extra zand op de duinen te storten. En door ervoor te zorgen dat het zand goed bleef liggen. Zo plantten we helmgras, zetten we stuifschermen neer en was het verboden om in de duinen te komen. Het nadeel hiervan is dat zand niet meer over de eerste rij duinen kan komen. Daardoor groeien de duinen aan de achterkant bijna niet meer aan. Bovendien verruigt de natuur daar, doordat er te weinig vers zand en te veel stikstof uit de lucht neerslaat.
Daarom hebben we samen met Natuurmonumenten, de beheerder van de Springertduinen, een plan uitgevoerd. We hebben 3 kerven gemaakt in de zeereep waarlangs zand naar binnen kan stuiven. Zo kunnen de duinen weer groeien in de hoogte, maar vooral ook in de breedte. Natuurlijke duingroei gaat weliswaar langzamer dan kunstmatige, maar is ook veel goedkoper. Een bijkomend voordeel is de winst voor de natuur. De wind brengt zand verder het duingebied in dan vrachtwagens zouden hebben gedaan. Daardoor verandert het kalkgehalte in de grond. En het bedreigde zogeheten 'grijs duin' met specifieke duinplanten en zeldzame diersoorten kan zich herstellen.
Veiligheid op orde
In het begin maakten we een kerf (inkeping) in de eerste rij duinen. Het lijkt misschien onverstandig om een inkeping in een waterkering te maken, maar door deze kerven komt juist het zandtransport op gang. Bovendien hanteren we ruime veiligheidsmarges. Kennisinstituut Deltares heeft tijdens de planstudiefase onderzocht wat de minimale hoogte van het duin moet zijn om de beschermende functie tegen hoogwater te houden. Dat bleek minimaal 7.64m boven NAP te moeten zijn, met een minimale breedte van 43 meter. De kerven zijn aangebracht op 10m boven NAP met voldoende breedte, dus ook tijdens de groeiperiode blijft de veiligheid op orde. We monitoren de groei voor een periode van minimaal 5 jaar zeer nauw. Mocht een kerf onverwacht toch te diep lijken te gaan uitslijten, dan grijpen we daarop in.
De duinen groeien
Duingroei met behulp van de wind is een traag proces dat meerdere decennia duurt. Gelukkig hebben we die tijd want ook zeespiegelstijging gaat langzaam. Stormen spelen een belangrijke rol. Dan gaat het hard, maar ook tijdens droge omstandigheden met een stevige wind wordt er veel zand verplaatst. Droog zand stuift gemakkelijker dan nat zand. Drie jaar na de aanleg zijn er al spectaculaire veranderingen in het gebied te zien. De wind slijt de zeewaartse helling van de kerven uit en zet dikke lagen zand af aan de landzijde van de zeereep. De kerven worden daardoor beter in het bundelen van de wind en daarmee in het aantrekken van zand vanaf het strand.
Voorlopig is herverdeling van zand nog het belangrijkste proces, maar uit metingen blijkt dat er nu in het gebied rondom de kerven meer zand ligt dan voor de aanleg van de kerven. De groei is gestart. Voordat de nieuwe duinen de hoogte in gaan moet wel eerst een laag gelegen gebied vlak achter de zeereep opgevuld worden. Dat zal nog een tijd duren, maar alles blijft ruim boven de minimaal benodigde hoogte. De eerste jaren verwijderen we af en toe plantenwortels en hergroei van helmgras om het proces van verstuiving op gang te houden. Project Springertduinen ontwikkelt zich tot nu toe volgens verwachting
Monitoring
Sinds de uitvoering van de werkzaamheden worden de ontwikkelingen in de Springertduinen intensief gemonitord. Dat gebeurt grotendeels door het maken van luchtfoto’s en hoogtekaarten met behulp van een drone. Veranderingen in de hoogte en breedte van de zeereep worden gevolgd door opeenvolgende hoogtekaarten te vergelijken. Veranderingen in de natuur zijn te volgen op luchtfoto’s.
Op de linkerfoto die kort na aanleg is gemaakt, is duidelijk te zien dat een groot gebied landinwaarts van de kerven (de zee is linksboven) kaal is gemaakt. Dit is gebeurd om het natuurherstel een vliegende start te geven. De kerven waren hier nog ondiep en de sporen van de werkzaamheden waren goed zichtbaar. De tongen zand aan de landzijde van de zeereep bestonden nog grotendeels uit het gezeefde zand uit de kerven dat hier met opzet is neergelegd als fundament voor verdere groei.
Composietiefoto van het gebied met de kerven in oktober 2022, direct na aanleg.
Op de linkerfoto van mei 2025 is te zien dat het kaal gemaakte gebied weer licht begroeid is. De kerven zijn flink dieper geworden en de lobben afgezet zand zijn een flink eind landinwaarts gegroeid.
Composietiefoto van het gebied met de kerven in mei 2025.
Eind 2022 zijn deze kerven aangelegd met behulp van grote graafmachines. Je ziet op dit moment dat er hier aan de voorkant in die kerven een meter of drie zand verdwenen is. Aan de achterkant is er heel veel zand bijgekomen. Voor een lengte van een meter of 30, 40 is er zomaar drie à vier meter zand bijgekomen.
Ik heb sterk de indruk dat er overal zand vanaf het strand naar de andere kant van de duinen gewaaid is en dat is de bedoeling. Eerst moeten die kerven een beetje groeien zodat ze beter werken en dat is nu goed in gang. En straks hebben we langdurig zandtransport naar de andere kant van de duinen.