Botulisme niet zomaar weg

9 augustus 2018 Ondanks veranderende weersomstandigheden zal botulisme ook in de komende weken kunnen voorkomen. Er is te weinig water in ons watersysteem om te kunnen doorspoelen: de enige maatregel die helpt tegen botulisme. Daarom, veiligheid voorop.
Een dode vis in het water | © waterschap Hollandse Delta

Wat is botulisme?

Botulisme is een vorm van voedselvergiftiging, veroorzaakt door een bacterie die veel voorkomt in water met een laag zuurstofgehalte. Voor deze bacterie zijn temperaturen boven 20°C en een eiwitrijk milieu (bijvoorbeeld een dode vogel) ideale omstandigheden. De bacterie vermeerdert zich dan zeer snel en scheidt daarbij een giftige stof (botuline) af. Vooral watervogels en vissen worden hierdoor getroffen. Ze vertonen verlammingsverschijnselen en stikken uiteindelijk. Omdat botulisme zeer besmettelijk is voor dieren, is het van belang dat zieke en dode dieren zo snel mogelijk worden verwijderd.

Wat merkt u ervan als zwemmer?

Voor mensen vormt botulisme in zwemwater ook een gevaar. Niet zozeer vanwege de botuline, maar vanwege de kans op besmetting door allerlei andere ziekteverwekkers die in de rottende kadavers voorkomen. Botulisme bij mensen is zeer zeldzaam. De symptomen zijn in eerste instantie misselijkheid, overgeven, moeheid, duizelig, droge mond en buikklachten. Daarna dubbel of wazig zien, slecht verdragen van licht, moeite met spreken en slappe arm- en beenspieren. Ga daarom niet het water in op plaatsen waar dode dieren drijven en laat er ook geen kinderen spelen. Raak de zieke of dode dieren niet aan. Meld aan gemeente of waterschap dat u een dood dier in of langs het water hebt gezien.

Hoe kunt u botulisme herkennen?

Watervogels vertonen verlammingsverschijnselen aan kop en vleugels. Ze verdrinken vaak doordat de nekspieren verlamd zijn. Vissen vertonen verlammingsverschijnselen. De dode vissen komen pas na een aantal dagen bovendrijven. Honden lopen met stramme poten of vertonen verlammingsverschijnselen en ze eten en drinken niet. Alleen honden met een wondje in de maag zijn gevoelig voor botulisme. Paarden en runderen kauwen traag, slikken moeilijk, hebben last van veel speeksel.

Wat kunt u doen om besmetting met botulisme te voorkomen?

  • Zwem niet in water waarin dode dieren liggen.
  • Raak geen dode dieren met uw blote handen aan.
  • Laat uw huisdieren niet zwemmen in oppervlaktewater (waarvan bekend is dat het besmet is met botulisme of de blauwalg bacterie).
  • Sproei niet met oppervlaktewater als er bekend is dat er botulisme besmetting is geconstateerd, of daar een aannemelijke kans op is.
  • Meld dode vissen e/o watervogels bij de gemeente of het waterschap in uw regio. Zij kunnen de dode dieren opruimen en verdere maatregelen nemen.

Overigens voorkomt u met deze maatregelen ook besmetting door de blauwalg bacterie. Ook deze komt nu veelvuldig voor in ons gebied.

Waarom is er nu botulisme?

De bacterie die botulisme veroorzaakt komt veel voor in water waar het zuurstofgehalte laag is. Door de hitte en droogte ligt het zuurstofgehalte in de Nederlandse wateren op verschillende lager dan normaler, waardoor het bovengemiddeld veel botulisme wordt geconstateerd.

Hoe wordt er op botulisme gecontroleerd?

De waterschappen bemonsteren de officiële zwemlocaties in de regio en geven de gegevens door aan de provincies en omgevingsdiensten. Zij kijken vervolgens ook naar de fysieke aspecten en stellen uiteindelijk een waarschuwing of een zwemverbod in. Rijkswaterstaat doet dit voor de grote rivieren en stranden.